Opactwo Mniszek Benedyktynek w Staniątkach Wiatrak typu Koźlak w Pępowie Orzeł Carski z Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku Dawny zakład psychiatryczny w Owińskach Pałac Podwilcze k/ Białogardu 1995-2015 - 20 LAT W OBRONIE ZABYTKÓW Pałac w Otoku woj. Zachodniopomorskie Pałac Myśliwski w Mojej Woli Pojazdy zabytkowe Zabytki techniki Zamek w Ratnie Dolnym 1% na zabytki Pałac Myśliwski w Mojej Woli Pałac w Dargosławiu
Udostępnij artykuł na facebook'u

Dąbroszyn – wieś pełna zabytków

2017-05-17

Wszystkich miłośników pięknej architektury i romantycznych historii zapraszamy do odwiedzenia Dąbroszyna, niewielkiej miejscowości leżącej w województwie lubuskim, niedaleko Gorzowa Wielkopolskiego.

W otulinie Parku Narodowego Ujście Warty, na dawnym Trakcie Królewskim Berlin – Królewiec, u podnóża malowniczo pociętej wąwozami skarpy, leży niewielki Dąbroszyn. W czasach, kiedy wieś nazywała się jeszcze Tamsel, było to bardzo popularne miejsce weekendowych spotkań malarzy, rzeźbiarzy, poetów i pruskiej szlachty, innymi słowy, całej ówczesnej śmietanki towarzyskiej, rozkochanej w tajemniczej atmosferze tej romantycznej perełki. Dąbroszyn bowiem, choć niewielki, mógłby swoimi zabytkami obdzielić kilka innych miejscowości. Niestety, większość z nich obecnie niszczeje i nie ma zbyt wielkich nadziei na szybką poprawę ich losu.
Posadowiony w samym centrum wsi pałac wraz z założeniem parkowym oraz pobliski kościół zostały wybudowane w latach 80. XVII wieku. Postawiono je na zlecenie Adama Hansa von Schöning, słynnego marszałka i pogromcy Turków spod Budy. Od Turków właśnie miał von  Schöning przywieźć sobie brankę Fatimę (późniejszą nałożnicę Augusta II Mocnego), której duch podobno do dziś straszy w pałacowych pomieszczeniach. Tak też zaczyna się historia kobiet związanych z dąbroszyńskim zabytkiem.
Po śmierci syna Hansa Adama właścicielką majątku została jego wnuczka, Eleonora Luiza, która w 1723 roku poślubiła pułkownika Adama Fryderyka von Wreech. To właśnie ona miała w zwyczaju regularnie zapraszać do Dąbroszyna szukających natchnienia miłośników sztuki, dzięki czemu sława pięknie położonej miejscowości niosła się daleko. Ona także nadała budowli prawdziwie reprezentacyjny charakter, gromadząc liczne zbiory dzieł malarski i rzeźbiarskich. To w Eleonorze zakochał się bez pamięci Fryderyk zwany później Wielkim, twórca państwa pruskiego. Za sprzeciwianie się woli ojca został zesłany do pobliskiego Kostrzyna, gdzie pracował jako prosty urzędnik, dzięki czemu mógł poznać piękną panią na Dąbroszynie. W każdej wolnej chwili wsiadał na koń i gnał na spotkanie z Eleonorą. Ale choć pisywał dla niej wiersze, a liczne zalety opiewał w listach, ich miłość pozostała niespełniona. Sama pani von Wreech zasłynęła później z niechęci do Fryderyka tak wielkiej, że nikt w Dąbroszynie nie mógł o nim nawet wspomnieć.
W 1758 roku pałac uległ licznym zniszczeniom dokonanym przez wojska rosyjskie, toczące w odległym jedynie o 5 kilometrów Sarbinowie jedną z największych w wojnie siedmioletniej bitwę. Nieco później potomkowie rodu von Wreech scedowali prawa do posiadłości na grafa Bogusława Fryderyka von Donhoff, a on z kolei przekazał je swojej córce Rozalii, kolejnej pani na Tamsel. Pałac rozkwitł ponownie wraz z jej mariażem z z Hermanen Johannem von Schwerin-Wolffshahen. 
Choć para na stałe mieszkała Wolfshagen koło Neuruppin wiele uwagi poświęcali Dąbroszynowi. W 1851 roku barokowy pałac został gruntownie przebudowany w stylu neogotyckim przez znanego berlińskiego projektanta Georga Friedrich Hitziga. Budynek nakryto niskim czterospadowym dachem, dobudowano jedno piętro i zmieniono układ wnętrz.
Małżeństwo von Schwerin przerwało wcześniejszą zmowę milczenia i wystawiło wspaniały pomnik Wiktorii, upamiętniający dokonania Fryderyka Wielkiego i jego pobyt w Dąbroszynie. Rozalia nie poprzestała jednak na pomniku, upiększyła ogród stawiając w nim dwa pawilony stylizowane na greckie świątynie, którym nadała imiona swoich sióstr – Zofii i Cecylii. Dokonano także rozbudowy pobliskiego folwarku oraz przebudowy kościoła.
Ród  von Schwerin panował w Dąbroszynie aż do 31 stycznia 1945 roku. Choć działania wojenne nie objęły miejscowości bezpośrednio, to jednak pałac uległ zniszczeniom. Zawiniły stacjonujące tutaj wojska radzieckie, które toczyły zacięty bój o pobliski Kostrzyn. Większość wyposażenia została wtedy rozproszona i bezpowrotnie utracona.
Po wojnie w pałacu ulokował się Państwowy Urząd Repatriacyjny, który wkrótce ustąpił miejsca Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu. W budynku pałacu mieściły się biura, przedszkole, biblioteka, przychodnia oraz mieszkania pracownicze. W latach 90. XX wieku właścicielem pałacu i parku dolnego stała się Gmina Witnica, a rezydencja została uznana za oficjalną siedzibę Euroregionu Pro Europa Viadrina oraz Stowarzyszenia o tej samej nazwie. Dzięki prężnym działaniom sympatyków pałacu, między innymi Jutte von der Lancken, ostatniej potomkini rodu von Schwerin, udało się zdobyć środki na odrestaurowanie niektórych zabytków. Niestety, było ich zbyt mało by zaspokoić wszystkie potrzeby Dąbroszyna. Obecnie pałac wystawiony jest na sprzedaż.
Oprócz samego pałacu warto obejrzeć leżący obok kościół wraz z kryptą i mauzoleum rodu von Schöning (zgodnie z legendą marszałek został tu pochowany razem ze swoją diamentową szpadą - darem cesarza Leopolda), pomnik Wiktorii, leżący po drugiej stronie szosy folwark z pięknymi terakotowymi medalionami przedstawiającymi głowy zwierząt, neogotycki gołębnik oraz Świątynię Cecylii z niedawno odrestaurowanym pomnikiem boga czasu Kronosa.

Pozostaje mieć nadzieję, że uda się uratować Dąbroszyn, szkoda by było, gdyby wszystkie te romantyczne budynki i historie odeszły w zapomnienie.

Autor: Anna Salamon

Fotografia: Bartek Kurnicki 

1._Pa__ac_front2._Pa__ac_i_ko__ci____3._Pa__ac_ty__7._Folwark8._Folwark9. Folwark_110._Folwark___detal11._Folwak_detale12._Go____bnik13.___wi__tynia_Cecylii4._Pomnik_Wiktorii5._Pomnik_Wiktorii6._Pomnik_Wiktorii14._Pomnik_Kronosa